Heijermans' Ghetto uit 1898 is opnieuw actueel

Nu diverse dubieuze, respectievelijk uitermate kwalijke politici hun steken onder en boven water zeer berekenend uitdelen, waardoor de daarvoor gevoeligen subliminaal ook gaan geloven dat andersdenkenden onze maatschappij om zeep willen helpen, is het thema etniciteit aan de orde van de dag, niet alleen in Nederland.
Daarom mag het geen verbazing wekken dat de toneelgroep Het Toneel Speelt gedurende deze herfst in totaal drieënveertig keer het drama Ghetto, uit 1898, van Neerlands befaamde en zeer hard werkende fin de siècle dramaschrijver Herman Heijermans (1864-1924), verspreid over ons land in tal van theaters voor het voetlicht brengt. De eerste acht voorstellingen zijn inmiddels gegeven, tot en met 19 december aanstaande volgen de resterende vijfendertig.
Radio 6 presenteert op maandag 19 oktober, in het VPRO-programma De Avonden, gesprekken van Anton de Goede met zowel regisseur Jaap Spijkers, alsook met de twee mannelijke protagonisten: Mark Rietman en Nasrdin Dschar.
Meer informatie hierover is te vinden in mijn uitgebreidere artikel, gisteren opgenomen in het elektronische fin de siècle tijdschrift All art is quite useless van Rond1900.nl.
___________
Afbeelding: Jaap Spijkers, regisseur van Heijermans' Ghetto door de theatergroep Het Toneel Speelt.

Erik van Sauers Smulpapen donderdag bij de Vara

Zoetigheden
De laatst geregistreerde theatervoorstelling van acteur-cabaretier Erik van Sauers werd in 2007 opgenomen en op donderdag 28 mei door de Vara via onze televisiezender Nederland 3 uitgezonden tussen 20:30 uur en 21:50 uur.
Erik van Sauers behandelt daarin alle vormen van zoetigheid die de mensen met een nogal vaak aan waanzin grenzende — en soms als daverende gekte geuite — gretigheid naar binnen werken. Volgens de cabaretier is het dan ook werkelijkheid de hoogste tijd om nu maar eens de vinger in de keel te steken. Wat met die uitdrukking wordt bedoeld, is niet moeilijk te raden als men beseft dat de vaststelling is gerealiseerd dat er teveel aan zoetigheid wordt geconsumeerd. Heeft dat te maken met het feit dat het leven zelf, of belangrijke aspecten daarvan, niet als zoet genoeg worden ervaren?


En hoe zit het met het overgewicht dat bij steeds meer kinderen wordt gediagnostiseerd? En de verwachting dat in de komende zes à acht jaar het aantal mensen in ons land met diabetes mellitus — in het dagelijks spraakgebruik: suikerziekte — met circa tachtig procent zal toenemen, is dat niet eveneens een thema waarover je flink wat tot nadenken stemmende grappen zou kunnen maken, vooropgesteld dat Erik van S. in 2007 de daarbij behorende cijfers kende, dan wel verwachtte.
In ieder geval is bekend dat suikerziekte in eerste linie te maken heeft met te weinig beweging en met overgewicht. Voeg daarbij het gegeven dat al die zoetigheden worden geconsumeerd, en je hebt een schitterende basis om de lachers op je hand te krijgen zonder dat daarbij wordt voorbijgegaan aan de ernst van de feiten.
_________
Foto: Erik van Sauers in de voorstelling Smulpapen.

Wim Sonneveld nader bekeken in RKK's Kruispunt

Niet in vergeetboek
Hoewel het al weer 35 jaar is geleden dat de — toen immens populaire — Nederlandse cabaretier Wim Sonneveld in de leeftijd van 56 jaar is overleden, bestaat er toch ook in onze tijd nog steeds relatief veel belangstelling voor hem. Mede daarom zal de zendgemachtigde RKK op zondag 8 maart — 's avonds tussen 22:40 uur en 23:15 uur — via Nederland 2 in het televisieprogramma Kruispunt aandacht besteden aan de man die zo uitermate geliefd was op de, vooral Nederlandse, theaterplanken van noord tot zuid en van oost tot en met west, en eveneens diagonaal.


Niet alleen cabaretier
Persoonlijk herinner ik me hem zeer nadrukkelijk van zijn rol als de Amsterdamse orgelman Willem Parel, in de speelfilm die ik in 1953 in een bioscoop heb gezien, en daarnaast nog van enkele latere, via het huiskamerscherm gepresenteerde bijdragen, onder meer als Frater Venantius. In het theater heb ik hem nooit gezien.
Dit jaar zal op de sterfdag van Sonneveld — 8 maart — een boek over de eertijdse cabaretier verschijnen waarin nader wordt ingegaan op diens jeugdjaren in Utrecht, waar hij indertijd zijn dagen sleet als zoon van een kruidenier.
Een jaar na zijn overlijden, in 1975, is het boek verschenen Wim Sonneveld — gezien door Hubert Janssen. Daarin staat achterop de titelpagina een portretstudie uit 1957 door Paul Citroen.

De doldwaze dag van Figaro's huwelijk op Arte-tv

Nog altijd een geliefd stuk
Op woensdag 24 december— tussen 21:00 en 23:50 uur — presenteert Arte-televisie, de Duits-Franse cultuurzender, een stuk van de Franse auteur Beaumarchais. Hoewel de titel van het stuk nu in het Duits wordt aangekondigd als Der tolle Tag oder Figaros Hochzeit, betreft het de opname van een opvoering — door de Comédie Française — van La folle journée ou Le mariage de Figaro — een komedie in proza in vijf bedrijven, van Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais (1732-1799), die niet alleen een fervent aanhanger van de monarchie was, maar tevens optrad als uitgever, wapenhandelaar en schrijver van vooral toneelstukken. Arte stuurt een opvoering de ether in die door de Comédie Française onder regie van Christophe Rauck werd gerealiseerd, de groepering die als opvolgings-instituut dienst doet van het ensemble dat de eerste opvoering van deze komedie heeft verzorgd op dinsdag 17 april 1784, die toen als Comédiens Français, ordinaires du Roi te boek stond.
Don Kent tekent voor de televisieregie van de registratie die éénmalig door Arte-televisie zal worden uitgezonden — in HD-kwaliteit op het formaat 16:9. Tijdens de pauze wordt het kijkerspubliek een blik gegund achter de schermen van wat zich voor het auditorium zichtbaar afspeelt.
Het is een geheel nieuwe, zeer bejubelde, versie van het stuk, gerealiseerd in 2008 voor Arte France. Dit drama van Pierre de Beaumarchais is een van de meest populaire stukken gebleven.
Muziekliefhebbers kennen het stuk veeleer in de muzikale versie: als de opera Figaros Hochzeit van Mozart.
____________
Afbeeldingen
1. Scène uit de moderne opvoering van Le mariage de Figaro door de Comédie Française. (Foto Arte F, © Max Hureau.)
2. Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais. (Portret uit 1755.)

Het Kwaad van Lebbis herhaald op Nederland 3

Theaterprogramma uit 2006
Eind verleden jaar heeft de VARA, via Nederland 3, op 27 december het solo-theaterprogramma Het Kwaad uit 2006, van Hans Sibbel — beter bekend als Lebbis — herhaald. In november heeft deze theaterman zijn eerste halve eeuw van het aardse bestaan volgemaakt. Dit jaar wordt dat programma ook uitgezonden, al twee weken voor de kerst: op zaterdag 13 december, opnieuw op Nederland 3. De uitzending start om 23:30 uur en eindigt om ongeveer 00:50 uur in de nacht op zondag 14 december. Meer daarover kunt u lezen in onze bijdrage op deze site , gepubliceerd op dinsdag 25 december 2007.
__________
Afbeelding: Lebbis in Het Kwaad. (Foto: Martin Oudshoorn.)

Duits cabaretfestival houdt u bijna vier uur bezig

Vooraanstaande narren
Voor de liefhebbers van pittig cabaret belooft de nacht van vrijdag 19 op zaterdag 20 september een klein festijn te worden. Het tweede Duitse televisienet ZDF zendt tussen 00:10 uur en 03:55 uur een lange special uit met daarin hoogtepunten van het recentelijk gehouden Cabaret- en Comedyfestival 3satfestival 2008. Slechts éénmaal wordt de uitzending onderbroken door een aflevering van Heute met daarin actualiteiten van de afgelopen dag, gepresenteerd door de redactie van dat dagelijkse nieuwsprogramma van deze zender. Dat zal een minuut of vijf à tien duren, tenzij er recentelijk iets heel bijzonders is gebeurd: dan wil het programma nog wel eens het dubbele aantal minuten in beslag nemen.


Optreden zullen onder meer Urban Priol, die eigen gasten ontvangt.
Deze veelal professorale Beierse cabaretier met zijn onverwisselbare uiterlijk — alleen al diens aparte haardracht prikkelt niet zelden tot lachsalvo's, maar dat kapsel wordt heel snel vergeten als men wordt geconfronteerd met zijn meer dan sappige kritiek op de dagelijkse, vooral Duitse, politiek, op bedrijfsleven, sport, spel en alle daarbij behorende burgermensen — is vooral bekend door het maandelijkse ZDF-programma Neues aus der Anstalt, waarin hij een psychiater in een inrichting speelt die nog wel eens de rollen omdraait en zich uit tegenover patiënten, die echte flink met medicatie worden rustig gehouden, respectievelijk: zulks wordt getracht. Maar de scheidslijn tussen de zielenknijper en diens clièntele is zeer dikwijls tijdens de gesprekken al meer en meer aan het vervagen, waardoor uiteindelijk de rollen totaal lijken omgekeerd. Lijken, want die Onkel Doktor keert altijd op zijn schreden terug, beledigd dat hij zich heeft laten meeslepen.
Dat programma zit altijd vol vaart en briljante vondsten, en ook heel vergaande kritiek jegens de regerenden en tevens ten opzichte van degenen die dat binnenkort zouden willen doen, is soms zo duidelijk negatief en tot in het fundament afbrekend jegens de behandelde personen dat zelfs een Oooh of Aaah uit de monden van een zaal vol aanhangers klinkt.
Zie tevens onze bijdrage over het hierboven afgebeelde boek, dat dezer dagen op onze zustersite Tempel van de Humor zal verschijnen.

Goethe als vooraanstaand Europees dramaticus

Dramatiseren
Arte-televisie zendt zondagochtend een herhaling uit van de speelfilm Werther, naar Goethe's roman Die Leiden des jungen Werther. Daarin is sprake van een gedramatiseerde versie van een andersoortig literair werk, in dit geval van een roman in brieven. Gedurende Goethe's leven kon zo'n bewerking alleen voor het toneel worden gerealiseerd, al is de hedendaagse verfilming van een andere literaire vorm wel degelijk een uitvloeisel daarvan. Zelf was de naast en tegen Friedrich von Schiller (1759-1805) grootste dramaticus uit de geschiedenis van de gehele Duitse letteren niet erg gelukkig met deze vorm van adaptatie. In een brief die Goethe op 23 december 1797 aan Schiller heeft geschreven, noemt hij een dergelijke bewerking een "kindische, barbarische, abgeschmackte Tendenz."
De latere literare reus heeft in zijn jonge jaren zelf eveneens veel behagen gevonden in de bewerking tot dialoog en eventueel daaraan verbonden handelingen van verzonnen gesprekken met niet bestaande of niet aanwezige personen. Tot groot genoegen van zijn Frankfurter vriendenkring. In deel drie van Dichtung und Wahrheit, hoofdstuk 13, heeft Goethe hierover zelf nadere mededelingen gedaan.

Goethe als topdramaturg
Hoewel Johann Wolfgang von Goethe niet alleen als dichter en tevens als romancier en essayist gedenkwaardigs heeft gepresteerd en hij in diverse andere disciplines tot de meest spraakmakende figuren van zijn tijd heeft behoord, kan niemand om deze grote gestalte heen als het gaat om de vraag of hij ook nog een uitzonderlijk dramaticus is geweest. Die kwalificatie verdient hij alleen al door zijn Faust, een project waaraan hij gedurende zo'n zes decennia heeft gewerkt, en daarmee vrijwel zijn gehele bestaan — hij werd goed 82 jaar — als volwassene heeft verbonden.
Daarnaast heeft de goede man in al zijn levensfasen opnieuw in deze van de drie hoofdcategorieën der letteren voortreffelijke prestaties geleverd, al mag niet worden verzwegen dat één en ander omstreden was en is gebleven, en ook dat niet ten onrechte.
Na zijn bekende Sturm und Drang-periode diende William Shakespeare hem enige tijd als lichtend voorbeeld, maar hij heeft zich niet tot die Globe-Ster aan het Europese firmament beperkt. In zijn komische stukken sloot Goethe aan bij de traditie die ooit door Hans Sachs was gevestigd. Maar sedert het midden van het zevende decennium van de achttiende eeuw heeft Goethe zich weer meer beziggehouden met de Franse klassieken en die van de Verlichting, vooral met Corneille, Racine en Voltaire.
In zijn functie als theaterdirecteur van het Hof rustte dikwijls op hem de plicht voor bijzondere gelegenheden passende theaterproducties te realiseren en luchtige zingspelen. Ook op het terrein van de opera heeft hij zich niet onbetuigd gelaten.
Goethe, die sedert zijn jonge jaren zeer vertrouwd was met de theaterpraktijk, kon snel een plan opstellen en een ontwerp voor dramatische handelingen maken, maar dan volgde het, bij tijd en wijle tergend langzame, proces van de ontwikkeling en uitvoering, en dat heeft ertoe geleid dat menig ontwerp in de kiem is gesmoord en er alleen fragmenten van bepaalde drama's bestaan.

Televisieportret
Direct na de speelfilm Werther zendt Arte een herhaling uit van een aflevering uit een reeks oer grote dramatici, en één daarvan was gewijd aan Goethe, een dag eerder voorafgegaan door zijn vriend en tegelijkertijd — en soms zelfs in eerste instantie — concurrent Schiller. De uitzending is zondag 14 september, 's ochtends tussen 11:05 uur en 12:00 uur.
___________
Afbeeldingen
1. Johann Wolfgang von Goethe. Fragment van een schilderij uit 1786 door Johann Heinrich Wilhelm Tischbein (1751-1829): Goethe in der Campagna.
2. Voorzijde van de reprografische herdruk — ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de uitgeverij in 1992 — van het eerste Reclam-boekje uit 1867.
3. Voorzijde van Band 2 — Dramen — van het zes- of inmiddels zelfs zevendelige Goethe-Handbuch van uitgeverij J.B. Metzler, Stuttgart. De zeer voordelige, fraai verzorgde goedkope editie is nog steeds verkrijgbaar en wordt met extra delen, zoals Goethe en de Muziek, aangevuld.