Fascinerende handschriften
Zondagochtend jongstleden was een oude vriend van me — een antiquaar die in barre weersomstandigheden onderweg was naar een boekenmarkt — zo royaal, mij tussen veel meer andere, een boek te schenken met facsimile's van dichterhandschriften uit de Duitse literatuur, van Martin Luther (1483-1546), via Ludwig Uhland (1787-1862), tot en met Rainer Maria Rilke (1874-1926). Aangename bijkomstigheid daarvan is dat een lezeres in Wenen van mijn Duitse cultuurwebsite Kulturtempel enkele uren na publicatie van de facsimile van een Rilke-gedicht reeds liet weten, daar zeer gelukkig mee te zijn. Op mijn Nederlandse literatuursite Tempel der Letteren heb ik heden een gedicht van Novalis in die vorm gepubliceerd.


Johann Wolfgang von Goethe
Twee van de ruim veertig gedichten — die in het bewuste boek op diezelfde manier zijn opgenomen — stammen van de grote Vorst der Duitse dichters: Herr Geheimrat Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), die niet alleen ongekende vaardigheden met de literaire schrijverspen aan de dag heeft gelegd, doch evenzeer als filosoof en tekenaar, als jurist, politicus en minister. En in al die functies heeft hij heel wat letters, krullen, strepen en andere ornamenten aan het papier toevertrouwd. Zijn jeugdwerk dat in zes relatief dikke delen is verschenen, bestrijkt de periode tot 1775. Menig ander auteur begint tegen de tijd dat ze zesentwintig jaar zijn, iets van blijvende waarde te produceren, Goethe had toen reeds een enorm oeuvre uit zijn ganzenveer laten vloeien.


De verantwoordelijke redactie heeft zes van al die opgenomen gedichten achterin het boek tevens in een Fraktur-versie opgenomen met het oog op de eventueel moelijke leesbaarheid. Men moet daarbij bedenken dat de tweede druk van het bewuste boek in 1942 ten huize van Inse-Verlag te Leipzig is verschenen en boeken, alsmede tal van andere geschriften in Fraktur, toen nog aan de orde van de dag waren. Bij een herdruk nu zouden veel meer van die, zo niet alle opgenomen poëzie in het oorspronkelijke handschrift met een versie in een hedendaagse drukletter moeten worden aangevuld.
Wij doen het hier voor u wel met het bovenstaande gedicht:

SELIGE SEHNSUCHT

Sagt es niemand, nur den Weisen,
Weil die Menge gleich verhöhnet:
Das Lebendge will ich preisen,
Das nach Flammentod sich sehnet.

In der Liebesnächte Kühlung,
Die dich zeugte, wo du zeugtest,
Überfällt dich fremde Fühlung,
Wenn die stille Kerze leuchtet.

Nicht mehr bleibest du umfangen
In der Finsternis Beschattung,
Und dich reißet neu Verlangen
Auf zu höherer Begattung.

Keine Ferne macht dich schwierig,
Kommst geflogen und gebannt,
Und zuletzt, des Lichts begierig,
Bist du, Schmetterling, verbrannt.

Und so lang du das nicht hast,
dieses Stirb und werde!
Bist du nur ein trüber Gast
Auf der dunklen Erde.

31 juli 1814
____________
Afbeeldingen
1. Titel van het boek in kwestie van Insel-Verlag te Leipzig, tweede druk, 1942.
2. Facsimile van het Goethe-handschrift met het gedicht Selige Sehnsucht.
3. Johann Wolfgang von Goethe; ets uit 1791 van Johann Heinrich Lips (1758-1817).

Antiquariaat Oblomov met Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten— zaterdagavond Nederland 1

Herhaling uit 2005
Op zaterdag 2 augustus zendt de Vara via Nederland 1, tussen 20:25 uur en 22:10 uur een herhaling uit van de vierde theatervoorstelling van het duo Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten: Antiquariaat Oblomov. De programmagidsen vermelden dat het om een herhaling uit 2005 (tweede kerstdag) gaat, en daarmee ziet men maar weer eens hoezeer het begrip tijd aan subjectiviteit is gebonden: voor mijn gevoel is het wel tien jaar geleden dat ik die voorstelling heb gezien. Ik herinner me echter dat mijn aandacht na ongeveer tweederde van het gebeuren totaal verslapte. De vaart was eruit, zeg maar. Voorts is me van de handeling totaal niets bijgebleven. Of dat positief dan wel negatief is, hangt van zoveel factoren af, dat ik dat alleen zou kunnen beoordelen als ik tenminste weer tevoorschijn kon halen wat er toen op het toneel is gebeurd. Wellicht dat het allemaal weer terugkomt als ik de eerste twee minuten opnieuw heb gezien.
"Kijken dus", hoor je in zo'n situatie — tegenwoordig kennelijk, en desnoods alleen tegen jezelf — te zeggen.
____________
Afbeeldingen
1. Erik van Muiswinkel. (Website Van Muiswinkel/Van Vleuten.)
2. Diederik van Vleuten. (Website Van Muiswinkel/Van Vleuten.)

Beledigingen van alles en iedereen door Hans Teeuwen — in de herkansing op Nederland 1

Programma van 2002
Op zaterdag 5 juli, in de avonds tussen 20:25 uur en 22:15 uur zal de Vara via Nederland 1 een herhaling uitzenden van de theatershow Dat dan weer wel van Hans Teeuwen. Het betreft hier de opname van een optreden in 2002, dat reeds in 2003 via het huiskamerscherm te volgen is geweest.
Een tijdlang was het in ons land stil rondom Hans Teeuwen, althans voorzover dat ging over cabaret. Wel heeft hij zijn stem laten horen als jazz-zanger, en begin 2008 heeft hij in Londen op de planken gestaan als stand-up comedian, en daar moet hij wel kwaliteit hebben geboden, aangezien lovende kritieken gelijk opgingen met uitverkochte zalen.
In de bijna twee uur durende voorstelling naait hij iedereen een oor aan en beledigt hij links en rechts, voor en achter, onder en boven. Op het juiste moment verschijnt dan toch weer een ontwapenende grijns op zijn tronie en de eventuele irritatie maakt plaats voor positievere gevoelens.
____________
Foto: Hans Teeuwen in de voorstelling Dat dan weer wel. (Detail.)

Een stuk van Molière en van Henrik Ibsen vanavond als luisterspel via twee buitenlandse radiozenders

Groot Toneel van Anno toen
Hedenavond zullen twee klassiekers uit de wereld der theaterkunst, die Toneel heet, te beluisteren zijn op een Duitse, respectievelijk Engelstalige radiozender. Het gaat in beide gevallen om een toneelstuk dat in de loop der eeuwen een enorme weerklank heeft gevonden bij het theaterpubliek over bijna de hele wereld. Het begint om 20:05 uur in het radioprogramma Bühne van de Duitse zender WDR 3 met Der Menschenfeind (Le misanthrope) uit 1666 van Jean-Baptiste Poquelin (1622-1673), die bij alle theaterliefhebbers over de gehele wereld meer en beter bekend staat als Molière. Als 'hoorspel' heeft het stuk een duur van bijna twee uur.
Een uur later, om 21:00 uur, begint op BBC Radio 3 in de reeks Drama on 3 het toneelstuk, hier eveneens als klankbeeld, van Henrik Ibsen (1828-1906) met de Engelse titel The wild duck. In bijna alle talen is de oorspronkelijke titel, Vildanden, letterlijk vertaald. In het Nederlands heet het toneelstuk uit 1884 eveneens De Wilde Eend en in het Duits Die Wildente. Die bijdrage heeft als 'luisterspel' een totale lengte van twee uur en tien minuten.

Afbeeldingen
1. Molière, in 1658 geschilderd door Nicolas Mignard (1606-1668).
2. Henrik Ibsen, een der grootste toneelschrijvers van Scandinavië.

Bajazet, tragedie uit 1672 van Jean Racine zondag in Drama on 3 van de radiozender BBC Radio 3

Klassieke Franse tragedie
Op de avond van zondag 22 juni wordt in de programmareeks Drama on 3 van BBC Radio 3, tussen 21:00 uur en 22:40 uur, een versie gepresenteerd van de tragedie Bajazet uit 1672 van één der drie grootste dramaschrijvers uit het Frankrijk van die dagen, Jean Racine (1839-1899).
In lang vervlogen dagen krijgt Bajazet in het verre Byzantium in een harem — dat zich heel diep verstopt in het paleis van de Sultan bevindt — van de keizerin te horen dat hij met haar moet trouwen, omdat hij anders een kind des doods zal zijn.
Alle namen van betekenis, die van de optredendespelers en van andere verantwoordelijken zijn te vinden op de site van dit BBC-radioprogramma.
___________
Afbeeldingen
1. De Franse tragedieachrijver Jean Racine (1639-1699).
2. Atalide spreekt: "Je me meurs!" Derde scène uit het vierde bedrijfvan Bajazet. Gravure uit Oeuvres de Racine in de editie van 1676.

Twee klassieke Duitstalige theaterstukken beide als luisterspel op zondagavond 27 april op WDR en BBC

Georg Büchner
Aanstaande zondagavond kunt u via radio-uitzendingen luisteren naar twee klassieke Duitstalige stukken uit de theaterliteratuur van de laatste eeuwen. Het eerste betreft het drama Dantons Tod uit 1835 van Georg Büchner (1813-1837), die slechts 23 jaar oud is geworden.
De Duitse radiozender WDR 3, een cultuurzender met voornamelijk muziek, presenteert tussen 20:05 h en 22:00 h Büchners befaamde stuk in het kader van het programma Bühne: Radio.

Arthur Schnitzler
Halverwege dit gebeuren, om exact 21:00 uur onze tijd, begint BBC Radio 3 in de reeks Drama on 3 met de uitzending van de radioversie van het bekende fin de siècle-drama Professor Bernhardi uit 1912 van de Oostenrijkse schrijver Arthur Schnitzler (1862-1931). Die uitzending duurt tot 22:30 uur.
Een bijzonder gelukkig jaar kan het jaar 1912 voor Arthur Schnitzler niet worden genoemd. De première van het (lange tijd) veelvuldig besproken stuk Reigen, zou, in het Hongaars, op 13 oktober in Boedapest worden gegeven, maar dit werd van hogerhand verboden.
Op 25 oktober 1912 was de première van Professor Bernhardi gepland in het Deutsche Volkstheater te Wenen, maar ook die opvoering kon niet tot stand komen doordat de censuur ingreep.
Op 28 november is de première toen maar gegeven in het Kleine Theater in Berlijn, waar de koene Viktor Barnowski directeur was. Nog tijdens de avond van de eerste opvoering overleed Schnitzlers grote vriend Otto Brahm.
Ter gelegenheid van Schnitzlers vijftigste verjaardag — hij was op 15 mei 1862 geboren — zijn zeven delen Gesammelte Werke bij Samuel Fischer verschenen: 3 delen Erzählende Schriften en 4 delen met Theaterstücke.
____________
Afbeeldingen
1. Georg Büchner als zeventienjarige, in 1830
2. Arthur Schnitzler

Theaterprogramma Brug naar Russische Romantiek van 23 april — 3 mei op tournee door Nederland

Fantasie creëert sprookjessfeer
Een Russisch koor, twee vertellers, een halve fee die ook nog eens vioolimprovisaties verzorgt, en, niet te vergeten, de juiste dosering aan menselijke fantasie, blijken tezamen een reeks avondvullende theaterprogramma's te kunnen realiseren. Dit jaar gebeurt dat op een scenario van Anna Backerra onder de titel Brug naar Russische Romantiek, door de theatergroep De Nieuwe Rusluie. De scenariste speelt zelf ook mee: zij verzorgt de vioolimprovisatie. Daarnaast doet er in elke voorstelling nog een instrumentalist mee. De klarinettiste Ina Weijers is op 23, 24 en 28 april van de partij, de hoboïst Jan de Laat reist op 25, 26 en 29 april met de vertellers en zangers mee, en op 2 mei en ook op 3 mei is het Vera Prijs, die zich als klarinettiste bij de theatergroep aansluit. Vanzelfsprekend mogen we de naam van degene die het licht verzorgt, hier niet vergeten: Jan Verstappen.


Tournee door ons land
Op 23 april start de voorjaarstournee van De Nieuwe Rusluie in het Museum Oud Vriezenveen in de Overijsselse plaats die, wie zal het in deze context verbazen, Vriezenveen heet. Dan is er nog sprake van een generale repetitie, maar de avond direct daarna wordt in dezelfde entourage de eerste officiële voorstelling gegeven. Dan volgen er tot en met zaterdag 3 mei nog zes voorstellingen in een speelgebied dat zich dit voorjaar uitstrekt tussen Rotterdam en Groningen. De exacte data, locaties, aanvangstijden en toegangsprijzen zijn te vinden op de website van de Karavaan der vertellers.


Brug tussen Nederland en Rusland
De handeling, die dit theaterprogramma 'draag, is de volgende: In de omgeving van een brug die tussen Nederland en Rusland ligt, ontmoet een sprookjesschrijfster, die op zoek is naar inspiratie, een verteller, die op jacht is naar verhalen. Om haar te helpen, vertelt hij dadelijk een verhaal en wanneer zij hem daarbij begeleidt met vioolklanken, wordt hij op slag verliefd op haar. Zij op haar beurt wordt echter verliefd op de dirigent van een passerend Russisch operagezelschap."
Het drama dat zich daarna voltrekt, wordt gekenmerkt door allerlei gebeurtenissen die duidelijk maken dat cultuurverschillen, waarbij taalbarrières veelal bijzonder grote obstakels vormen, indien de betrokkenen daarop al te zeer gefixeerd blijven, en zich te weinig richten op het intermenselijke contact dat, op de juiste manier in praktijk gebracht, drempels kan verlagen en met veel goede wil en inzet niet zelden zodanig kan slechten dat men gezamenlijk een nog onontgonnen terrein daarachter in ontwikkeling kan brengen.
Dan verschijnt er een praatgrage boerenvrouw op het toneel, die beslist goede bedoelingen heeft, maar om alles wat van belang is daar bovenuit te tillen, vervullen de Russische verhalen en de muziek die het tienkoppige, gemengde koor van operazangers uit Sint Petersburg [1] presenteert, en tevens de vioolimprovisatie, een zo belangrijke rol dat het water uit de oorspronkelijke bron des levens weer kan gaan vloeien, waarna alles uitmondt in een bruisend feest. En zo hoort dat in een sprookje.
__________

[1] Dirigent van The Saint Petersburg Concert Singers is Michael Golikov; Михаил Голиков zou in een Nederlandse transliteratie de voornaam Michail moeten krijgen, maar met het oog op internationale betrekkingen zijn er tal van kunstenaars die de Russische ch als (Engelse) kh laten opnemen, en dat geldt ook voor voornamen, zoals Alexander, die, meer exact als Aleksandr zou moeten worden gespeld.
____________

Afbeeldingen
1. Het symmetrisch opgestelde, gemengde koor van operzangstemmen: vijf dames en vijf heren met vooraan in het midden de dirigent.
2. Scenariste Anna Backerra verzorgt tevens de vioolimprovisatie.
3. Verteller Wim Wolbrink.
4. Vertelster Janna van den Berg.
Al deze foto's zijn gemaakt door Paul Wels.