Michael Grades geschiedenis van (de) Music Hall

BBC Four-television biedt op donderdag 12 januari de gelegenheid nader kennis te nemen van de geschiedenis van enkele Britse variété-theaters, zoals Wilton's Music Hall in Londen, alsmede van het ooit zo intens vermaarde Britannia in Glasgow.
Michael Grade (*1943) vertelt één en ander over dat onderdeel van de Britse theatergeschiedenis in een documentaire die door genoemde zender de ether wordt ingestuurd van 23:00 uur op opgemelde dag tot 00:30 uur in de nacht op vrijdag 13 januari.
__________
In aansluiting op het programma in kwestie volgt nog een documentaire van een uur onder de titel The story of musicals.

BBC 4: Honderd jaar Londens theater Palladium

Op dinsdag 3 januari vertoont de Britse televisiezender BBC Four ─ tussen 23:00 uur en middernacht onze tijd ─ een programma ter gelegenheid van het jubileum (honderdjarig bestaan) van het Londense theater Palladium, dat in 1910 werd geopend. Het gaat daarbij derhalve om een herhaling van een eerdere uitzending. Optredens van onder anderen Cliff Richard, Bruce Forsyth, Michael Crwaford en Andrew Lloyd Webber worden gedacht die festiviteiten op te luisteren.

Op deze dag in 1887 werd Theater Carré geopend.

Op 3 december 1887 werd aan de Amstel in de hoofdstad van Nederland het circustheater Carré officieel geopend. Dat betekent dat het heden 124 jaar oud is, en dat betekent eveneens dat de focus vooral zal zijn gericht op de viering van 125 jaar Theater Carré, dat al heel lang geen circustheater meer is.

Voorzijde van Theater Carré aan de Amstel te Amsterdam.

In de lijst van directeuren ─ de eerste was Oscar Carré (1846-1911) ─ komen we tevens de toneelschrijver Herman Heijermans tegen (1864-1924), die van 1922 tot aan zijn overlijden die functie heeft bekleed. Datzelfde geldt voor de acteur Guus Oster (1915-1984) voor de periode 1974-1984. In totaal is er sprake van elf perioden, waarvan er twee zonder directeur zijn geweest: 1911-1920 en 1924-1928. 

Jezus en Gandalf samen op de theaterplanken

De tweelingbroers Wart en Tim Kamps hebben in 2009 een theatervoorstelling gepresenteerd met de titel Kamps & Kamps 1. Het thema daarin was broedertwist, en om dat element goed te benadrukken, zijn diverse historische figuren samen met fictieve personages opgevoerd; zo komen Jezus en Gandalf binnen één theaters'show' voor het voetlicht.
Wordt het toch nog gezellig.
Een registratie van de voorstelling uit 2009 wordt door de Vara via Nederland 3 uitgezonden op zaterdag 17 september, tussen 22:55 uur en 23:55 uur.
Die 1 achter Kamps & Kamps zou wel eens kunnen duiden op meer. Dat vernemen we dan ook wel weer.

Scène de théâtre — schilderij van Honoré Daumier

In een goed, stevig gebonden boek uit 1934, geschreven door de Franse kunstcriticus Raymond Escholier (1882-1961), over de Franse schilder, beeldhouwer en cartoonist Honoré Daumier (1808-1879) dat ik onlangs in een doos met opruimingsboeken van een antiqauriaat voor de somma van één euro vond, kwam ik diverse afbeeldingen tegen welke me zodanig prikkel(d)en dat ik heb besloten ze in de diverse, passende websites — welke vallen onder de moedersite Cultuurtempel — op te nemen met een paar begeleidende woorden. Twee afbeeldingen stonden erin die demuziek als thema hadden, en van deze vindt u, indien gewenst, er één in een bijdrage van dinsdag 14 september op de zustersite Tempel der Toonkunst, de tweede is opgenomen op de eveneens aan deze site redactioneel gelieerde site Muziek en mensen, in een artikel dat is opgenomen op zondag 12 september. Een schilderij dat een lezende man toont en derhalve de titel draagt Le Liseur is te vinden in een artikel van heden over een jongensbasisschool van Gareth Malone, heden opgenomen op de moedersite Cultuurtempel.
De Scène de théâtre die hierboven is afgebeeld, toont ook tot in de detail de onmiskenbare signatuur van Honoré Daumier. Diverse scènes op de planken en in de zaal hebben de aandacht van de meester getrokken, die de beelden uit zijn hoofd weer op doek heeft geplaatst.

Buitenspelen met William Shakespeare in Diever

Het digitale Nederlandse televisiekanaal Holland Doc 24 presenteert op donderdag 22 juli, tussen 21:28 uur en 22:36 uur de documentaire Buitenspelen van Rosa van Hofwegen, over het Shakespeare Openluchttheater in de Drentse plaats Diever, waar jaarlijks één van de toneelspelen van William Shakespeare (1564-1616) wordt opgevoerd, en met zeer veel succes. Al meer dan zestig jaar is dit evenement in trek bij de liefhebbers, die van heinde en verre komen om het gebeuren te kunnen bijwonen.
Het Openluchttheater bevindt zich in de bossen en dat maakt het voor tal van Shakespeare-spelen alleen maar gemakkelijker, aangezien er hier en daar nog wel eens sprake is van een bos in die comedies en tragedies.
Holland Doc 24 herhaalt de documentaire deze week in ieder geval nog twee keer: op vrijdag 23 juli, 's avonds tussen 22:47 uur en 23:55 uur, en op zaterdag 24 juli, eveneens 's avonds tussen 21:02 uur en 22:10 uur. Voor eventueel meer herhalingen op tijdstippen in de nachtelijke uren en overdag vanaf 06:10 uur raadplege men de digitale programmagegevens via gids.vpro.nl

Friedrich Schillers Kabale und Liebe via WDR-tv

Spreekbuis van de tijdgeest
Op dinsdag 13 juli presenteert de Duitse regionale televisiezender Westdeutscher Rundfunk (WDR) het 'jeugddrama' — hetgeen in dit geval betekent ontstaan tijdens de jonge jaren van de auteur Kabale und Liebe uit 1784 van Friedrich (von) Schiller (1759-1805). Dat gebeurt in het kader van het programma Theater aus NRW (Nordrhein-Westfalen). Het stuk wordt in de VPR)-Gids gekwalificeerd als wetenschapskomedie, en dat zou enerzijds kunnen betekenen dat we iets anders voorgeschoteld krijgen dan we in eerste instantie verwachten, aangezien het toneelstuk van Schiller — dat eerst Luise Müllerin zou gaan heten; onder de titel Luisa Miller is het in 1845 getoonzet door Giuseppe Verdi — als bürgerliches Trauerspiel geldt.
Anderzijds maakt de redactie van genoemde programmagids reeksen blunders als het om muziekdrama's of andere composities gaat, en derhalve kunnen we pas achteraf met enige zekerheid vermelden waarover het allemaal wel ging. In ieder geval denk je toch even aan een korte tekst die Schiller zelf ten beste heeft gegeven: "Ich möchte gern in dieser holperichten Welt einige Sprünge machen, von denen man erzählen soll." 

Profetische woorden?
Dat heeft Schiller genoteerd in de tijd dat hij aan Kabale und Liebe heeft gewerkt. Die periode liep van september 1782 tot januari 1784. De eerste gedrukte editie van het stuk verscheen op 15 of 16 maart van dat jaar bij Schwann in Mannheim, waar Schiller sedert enige tijd woonachtig was. Op 13 april 1784 werd de eerste opvoering van dit drama in vijf bedrijven gerealiseerd in Frankfurt am Main.

Wellicht dat de regie van het door de WDR — deze dinsdag tussen 23:45 uur en uur in de nacht op woensdag 14 juli — uit te zenden productie die sprongen voor de auteur heeft gerealiseerd, zij het twee eeuwen na diens verscheiden, en is het de bedoeling dat ik op deze site achteraf daarover "erzählen soll." In het laatste geval bent u, in verband met Kabale und Liebe nog niet van ons af. Want als er al sprake is van een andere voorstelling dan wij in principe in gedachten hebben, en daarin meer kabaal dan liefde in voorkomt, zijn wij allen op deze plek enigszins ontregeld.
____________
Afbeeldingen
1. Friedrich (von) Schiller door Johann Friedrich Bolt (1769-1836), omstreeks 1792.
2. Voorzijde van de gebonden editie van het Schiller Handbuch van uitgeverij Metzler, Stuttgart 2005.

Het acteursleven in The essay op BBC Radio 3

De Britse zender BBC radio 3 biedt de komende vijf dagen, direct na middernacht — al die dagen tussen 00:00 uur en 00:15 uur onze tijd, in het vaste programmaonderdeel The essay — de aflevering van deze week in vijf delen onder de titel Half shame, half glory — Postcards from the acting profession.
Het eerste onderdeel — dat in de nacht van maandag op dinsdag te beluisteren valt — behandelt de rol van de toneelspeler — die in de onderhavige context beter acteur kan worden genoemd — als verteller van verhalen, waarbij de stem een instrument van doorslaggevende betekenis is.
In het tweede gedeelte — tijdens de nacht van dinsdag op woensdag — komt de stellin aan de orde dat optreden in een toneelstuk veel meer een kwestie is van perfectioneren in plaats van een zaak van oefenen.
Het derde deel — in de nacht van woensdag op donderdag — is het thema de relatie russen acteur en regisseur.

Deel vier — als het officieel reeds vrijdag is — laat de luisteraar kennismaken met acteur Mat Fraser (geboren 1962), die altijd een koffertje bij zich heeft, en over de inhoud daarvan vertelt: allemaal hulpmiddelen voor een acteur, welke hem aan een baan zouden kunnen helpen; hij neemt het dan ook altijd mee naar audities.
Het laatste onderdeel — dat in de nacht van vrijdag op zaterdag ter kennisname de ether zal worden ingezonden — gaat over de vraag wat het betekent om als acteur werk te hebben, en daarnaast wat het inhoudt om werkloos te zijn. Hetgeen niet hoeft te, en zelden zal, betekenen dat de persoon in kwestie ook werkeloos is.
__________
Afbeelding: Acteur Mat Fraser op de confronterende toer met een striptease, waarbij hij zich ook ontdoet van zijn armprotheses.

De Kersentuin van Tsjechov op Arte-televisie

Maandag 14 december zal de tweetalige cultuurzender Arte-televisie een Franse versie met Duitse ondertitels uitzenden van het laatste drama van Anton Tsjechov (1860-1904) — De Kersentuin, voor het eerst publiekelijk uitvoerd in januari1904.

Een uitgebreid artikel hierover is te vinden op het Nederlandstalige weblog All art is quite useless van Rond1900.nl, over alle vormen van cultuur tijdens het fin de siècle

Hofpleingroep Rotterdam: Macbeth aan de Maas

Shakespeare's Macbeth

In aansluiting op onze berichtgeving welke gisteren is opgenomen in dit cultuurweblog over theaterkunsten, Broadway aan de Maas: Jeugdtheater Hofplein, willen u graag wijzen op nog een programma dat over het instituut Hofpleingroep in Rotterdam op het bekende huiskamerscherm te zien zal zijn. Deze bijdrage wordt in de week van maandag 16 tot en met vrijdag 20 november iedere avond opnieuw uitgezonden via hetzelfde digitale themakanaal Holland Doc 24. In dit geval gaat het om jongeren met totaal verschillende ethnische — en daaruit voortvloeiend eveneens culturele — achtergronden, die gezamenlijk een jeugdtheaterproductie moesten realiseren met de titel Macbeth, naar het befaamde koningsdrama uit 1606 van William Shakespeare (1564-1616).
De in dat drama voorkomende thema's — geweld, de manipulaties op basis van (al dan niet vermeende) macht, de ambities en de op grond daarvan gesponnen intriges, en niet te vergeten de wraak — vormen voor de betreffende groepering Rotterdamse jongeren herkenbare fenomenen in het leven van alledag.

Op dinsdag 17 november wordt de film uitgezonden tussen 22:16 uur en 23:12 uur; op de drie daarop volgende dagen steeds op een ander moment in de avonduren. Exacte tijdstippen kunt u vinden op de website van het digitale kanaal in kwestie.

__________

Afbeelding: Portret van William Shakespeare. Te zien in de National Portrait Gallery te Londen.

Broadway aan de Maas: Jeugdtheater Hofplein

Zevendelige serie

Het digitale themakanaal Holland Doc 24 begint op maandag 16 november met de presentatie van een zevendelige serie over het Rotterdamse Jeugdtheater Hofplein wordt gevolgd tijdens de totstandkoming van een theatervoorstelling, de opera Turandot — het laatste muziekdrama van Giacomo Puccini (1858-1924). Het is op 25 april 1926 in de Milanese Scala in première gegaan.

Deze voorstelling uit 2008, in het genoemde theater van de Maasstad, is een concept voor mensen van zes aar en ouder, gerealiseerd cabaretier en columnist Justus van Oel (*1960) en Carla van Driel, die ook de regie voor haar rekening neemt.

De eerste aflevering wordt maandagavond uitgezonden tussen 20:33 uur en 21:00 uur en dat zijn tevens de tijdstippen waarbinnen zich de vier daaropvolgende afleveringen deze week successievelijk zullen worden gepresenteerd op hetzelfde kanaal. De resterende twee onderdelen van het geheel zullen ongetwijfeld in de nieuwe week volgen. Daarover zullen we later deze week in dit weblog nader berichten.
Voor nadere programmagegevens verwijzen we u door naar de website van het digitale themakanaal in kwestie.

Heijermans' Ghetto uit 1898 is opnieuw actueel

Nu diverse dubieuze, respectievelijk uitermate kwalijke politici hun steken onder en boven water zeer berekenend uitdelen, waardoor de daarvoor gevoeligen subliminaal ook gaan geloven dat andersdenkenden onze maatschappij om zeep willen helpen, is het thema etniciteit aan de orde van de dag, niet alleen in Nederland.
Daarom mag het geen verbazing wekken dat de toneelgroep Het Toneel Speelt gedurende deze herfst in totaal drieënveertig keer het drama Ghetto, uit 1898, van Neerlands befaamde en zeer hard werkende fin de siècle dramaschrijver Herman Heijermans (1864-1924), verspreid over ons land in tal van theaters voor het voetlicht brengt. De eerste acht voorstellingen zijn inmiddels gegeven, tot en met 19 december aanstaande volgen de resterende vijfendertig.
Radio 6 presenteert op maandag 19 oktober, in het VPRO-programma De Avonden, gesprekken van Anton de Goede met zowel regisseur Jaap Spijkers, alsook met de twee mannelijke protagonisten: Mark Rietman en Nasrdin Dschar.
Meer informatie hierover is te vinden in mijn uitgebreidere artikel, gisteren opgenomen in het elektronische fin de siècle tijdschrift All art is quite useless van Rond1900.nl.
___________
Afbeelding: Jaap Spijkers, regisseur van Heijermans' Ghetto door de theatergroep Het Toneel Speelt.

Erik van Sauers Smulpapen donderdag bij de Vara

Zoetigheden
De laatst geregistreerde theatervoorstelling van acteur-cabaretier Erik van Sauers werd in 2007 opgenomen en op donderdag 28 mei door de Vara via onze televisiezender Nederland 3 uitgezonden tussen 20:30 uur en 21:50 uur.
Erik van Sauers behandelt daarin alle vormen van zoetigheid die de mensen met een nogal vaak aan waanzin grenzende — en soms als daverende gekte geuite — gretigheid naar binnen werken. Volgens de cabaretier is het dan ook werkelijkheid de hoogste tijd om nu maar eens de vinger in de keel te steken. Wat met die uitdrukking wordt bedoeld, is niet moeilijk te raden als men beseft dat de vaststelling is gerealiseerd dat er teveel aan zoetigheid wordt geconsumeerd. Heeft dat te maken met het feit dat het leven zelf, of belangrijke aspecten daarvan, niet als zoet genoeg worden ervaren?


En hoe zit het met het overgewicht dat bij steeds meer kinderen wordt gediagnostiseerd? En de verwachting dat in de komende zes à acht jaar het aantal mensen in ons land met diabetes mellitus — in het dagelijks spraakgebruik: suikerziekte — met circa tachtig procent zal toenemen, is dat niet eveneens een thema waarover je flink wat tot nadenken stemmende grappen zou kunnen maken, vooropgesteld dat Erik van S. in 2007 de daarbij behorende cijfers kende, dan wel verwachtte.
In ieder geval is bekend dat suikerziekte in eerste linie te maken heeft met te weinig beweging en met overgewicht. Voeg daarbij het gegeven dat al die zoetigheden worden geconsumeerd, en je hebt een schitterende basis om de lachers op je hand te krijgen zonder dat daarbij wordt voorbijgegaan aan de ernst van de feiten.
_________
Foto: Erik van Sauers in de voorstelling Smulpapen.

Wim Sonneveld nader bekeken in RKK's Kruispunt

Niet in vergeetboek
Hoewel het al weer 35 jaar is geleden dat de — toen immens populaire — Nederlandse cabaretier Wim Sonneveld in de leeftijd van 56 jaar is overleden, bestaat er toch ook in onze tijd nog steeds relatief veel belangstelling voor hem. Mede daarom zal de zendgemachtigde RKK op zondag 8 maart — 's avonds tussen 22:40 uur en 23:15 uur — via Nederland 2 in het televisieprogramma Kruispunt aandacht besteden aan de man die zo uitermate geliefd was op de, vooral Nederlandse, theaterplanken van noord tot zuid en van oost tot en met west, en eveneens diagonaal.


Niet alleen cabaretier
Persoonlijk herinner ik me hem zeer nadrukkelijk van zijn rol als de Amsterdamse orgelman Willem Parel, in de speelfilm die ik in 1953 in een bioscoop heb gezien, en daarnaast nog van enkele latere, via het huiskamerscherm gepresenteerde bijdragen, onder meer als Frater Venantius. In het theater heb ik hem nooit gezien.
Dit jaar zal op de sterfdag van Sonneveld — 8 maart — een boek over de eertijdse cabaretier verschijnen waarin nader wordt ingegaan op diens jeugdjaren in Utrecht, waar hij indertijd zijn dagen sleet als zoon van een kruidenier.
Een jaar na zijn overlijden, in 1975, is het boek verschenen Wim Sonneveld — gezien door Hubert Janssen. Daarin staat achterop de titelpagina een portretstudie uit 1957 door Paul Citroen.

De doldwaze dag van Figaro's huwelijk op Arte-tv

Nog altijd een geliefd stuk
Op woensdag 24 december— tussen 21:00 en 23:50 uur — presenteert Arte-televisie, de Duits-Franse cultuurzender, een stuk van de Franse auteur Beaumarchais. Hoewel de titel van het stuk nu in het Duits wordt aangekondigd als Der tolle Tag oder Figaros Hochzeit, betreft het de opname van een opvoering — door de Comédie Française — van La folle journée ou Le mariage de Figaro — een komedie in proza in vijf bedrijven, van Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais (1732-1799), die niet alleen een fervent aanhanger van de monarchie was, maar tevens optrad als uitgever, wapenhandelaar en schrijver van vooral toneelstukken. Arte stuurt een opvoering de ether in die door de Comédie Française onder regie van Christophe Rauck werd gerealiseerd, de groepering die als opvolgings-instituut dienst doet van het ensemble dat de eerste opvoering van deze komedie heeft verzorgd op dinsdag 17 april 1784, die toen als Comédiens Français, ordinaires du Roi te boek stond.
Don Kent tekent voor de televisieregie van de registratie die éénmalig door Arte-televisie zal worden uitgezonden — in HD-kwaliteit op het formaat 16:9. Tijdens de pauze wordt het kijkerspubliek een blik gegund achter de schermen van wat zich voor het auditorium zichtbaar afspeelt.
Het is een geheel nieuwe, zeer bejubelde, versie van het stuk, gerealiseerd in 2008 voor Arte France. Dit drama van Pierre de Beaumarchais is een van de meest populaire stukken gebleven.
Muziekliefhebbers kennen het stuk veeleer in de muzikale versie: als de opera Figaros Hochzeit van Mozart.
____________
Afbeeldingen
1. Scène uit de moderne opvoering van Le mariage de Figaro door de Comédie Française. (Foto Arte F, © Max Hureau.)
2. Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais. (Portret uit 1755.)

Het Kwaad van Lebbis herhaald op Nederland 3

Theaterprogramma uit 2006
Eind verleden jaar heeft de VARA, via Nederland 3, op 27 december het solo-theaterprogramma Het Kwaad uit 2006, van Hans Sibbel — beter bekend als Lebbis — herhaald. In november heeft deze theaterman zijn eerste halve eeuw van het aardse bestaan volgemaakt. Dit jaar wordt dat programma ook uitgezonden, al twee weken voor de kerst: op zaterdag 13 december, opnieuw op Nederland 3. De uitzending start om 23:30 uur en eindigt om ongeveer 00:50 uur in de nacht op zondag 14 december. Meer daarover kunt u lezen in onze bijdrage op deze site , gepubliceerd op dinsdag 25 december 2007.
__________
Afbeelding: Lebbis in Het Kwaad. (Foto: Martin Oudshoorn.)

Duits cabaretfestival houdt u bijna vier uur bezig

Vooraanstaande narren
Voor de liefhebbers van pittig cabaret belooft de nacht van vrijdag 19 op zaterdag 20 september een klein festijn te worden. Het tweede Duitse televisienet ZDF zendt tussen 00:10 uur en 03:55 uur een lange special uit met daarin hoogtepunten van het recentelijk gehouden Cabaret- en Comedyfestival 3satfestival 2008. Slechts éénmaal wordt de uitzending onderbroken door een aflevering van Heute met daarin actualiteiten van de afgelopen dag, gepresenteerd door de redactie van dat dagelijkse nieuwsprogramma van deze zender. Dat zal een minuut of vijf à tien duren, tenzij er recentelijk iets heel bijzonders is gebeurd: dan wil het programma nog wel eens het dubbele aantal minuten in beslag nemen.


Optreden zullen onder meer Urban Priol, die eigen gasten ontvangt.
Deze veelal professorale Beierse cabaretier met zijn onverwisselbare uiterlijk — alleen al diens aparte haardracht prikkelt niet zelden tot lachsalvo's, maar dat kapsel wordt heel snel vergeten als men wordt geconfronteerd met zijn meer dan sappige kritiek op de dagelijkse, vooral Duitse, politiek, op bedrijfsleven, sport, spel en alle daarbij behorende burgermensen — is vooral bekend door het maandelijkse ZDF-programma Neues aus der Anstalt, waarin hij een psychiater in een inrichting speelt die nog wel eens de rollen omdraait en zich uit tegenover patiënten, die echte flink met medicatie worden rustig gehouden, respectievelijk: zulks wordt getracht. Maar de scheidslijn tussen de zielenknijper en diens clièntele is zeer dikwijls tijdens de gesprekken al meer en meer aan het vervagen, waardoor uiteindelijk de rollen totaal lijken omgekeerd. Lijken, want die Onkel Doktor keert altijd op zijn schreden terug, beledigd dat hij zich heeft laten meeslepen.
Dat programma zit altijd vol vaart en briljante vondsten, en ook heel vergaande kritiek jegens de regerenden en tevens ten opzichte van degenen die dat binnenkort zouden willen doen, is soms zo duidelijk negatief en tot in het fundament afbrekend jegens de behandelde personen dat zelfs een Oooh of Aaah uit de monden van een zaal vol aanhangers klinkt.
Zie tevens onze bijdrage over het hierboven afgebeelde boek, dat dezer dagen op onze zustersite Tempel van de Humor zal verschijnen.

Goethe als vooraanstaand Europees dramaticus

Dramatiseren
Arte-televisie zendt zondagochtend een herhaling uit van de speelfilm Werther, naar Goethe's roman Die Leiden des jungen Werther. Daarin is sprake van een gedramatiseerde versie van een andersoortig literair werk, in dit geval van een roman in brieven. Gedurende Goethe's leven kon zo'n bewerking alleen voor het toneel worden gerealiseerd, al is de hedendaagse verfilming van een andere literaire vorm wel degelijk een uitvloeisel daarvan. Zelf was de naast en tegen Friedrich von Schiller (1759-1805) grootste dramaticus uit de geschiedenis van de gehele Duitse letteren niet erg gelukkig met deze vorm van adaptatie. In een brief die Goethe op 23 december 1797 aan Schiller heeft geschreven, noemt hij een dergelijke bewerking een "kindische, barbarische, abgeschmackte Tendenz."
De latere literare reus heeft in zijn jonge jaren zelf eveneens veel behagen gevonden in de bewerking tot dialoog en eventueel daaraan verbonden handelingen van verzonnen gesprekken met niet bestaande of niet aanwezige personen. Tot groot genoegen van zijn Frankfurter vriendenkring. In deel drie van Dichtung und Wahrheit, hoofdstuk 13, heeft Goethe hierover zelf nadere mededelingen gedaan.

Goethe als topdramaturg
Hoewel Johann Wolfgang von Goethe niet alleen als dichter en tevens als romancier en essayist gedenkwaardigs heeft gepresteerd en hij in diverse andere disciplines tot de meest spraakmakende figuren van zijn tijd heeft behoord, kan niemand om deze grote gestalte heen als het gaat om de vraag of hij ook nog een uitzonderlijk dramaticus is geweest. Die kwalificatie verdient hij alleen al door zijn Faust, een project waaraan hij gedurende zo'n zes decennia heeft gewerkt, en daarmee vrijwel zijn gehele bestaan — hij werd goed 82 jaar — als volwassene heeft verbonden.
Daarnaast heeft de goede man in al zijn levensfasen opnieuw in deze van de drie hoofdcategorieën der letteren voortreffelijke prestaties geleverd, al mag niet worden verzwegen dat één en ander omstreden was en is gebleven, en ook dat niet ten onrechte.
Na zijn bekende Sturm und Drang-periode diende William Shakespeare hem enige tijd als lichtend voorbeeld, maar hij heeft zich niet tot die Globe-Ster aan het Europese firmament beperkt. In zijn komische stukken sloot Goethe aan bij de traditie die ooit door Hans Sachs was gevestigd. Maar sedert het midden van het zevende decennium van de achttiende eeuw heeft Goethe zich weer meer beziggehouden met de Franse klassieken en die van de Verlichting, vooral met Corneille, Racine en Voltaire.
In zijn functie als theaterdirecteur van het Hof rustte dikwijls op hem de plicht voor bijzondere gelegenheden passende theaterproducties te realiseren en luchtige zingspelen. Ook op het terrein van de opera heeft hij zich niet onbetuigd gelaten.
Goethe, die sedert zijn jonge jaren zeer vertrouwd was met de theaterpraktijk, kon snel een plan opstellen en een ontwerp voor dramatische handelingen maken, maar dan volgde het, bij tijd en wijle tergend langzame, proces van de ontwikkeling en uitvoering, en dat heeft ertoe geleid dat menig ontwerp in de kiem is gesmoord en er alleen fragmenten van bepaalde drama's bestaan.

Televisieportret
Direct na de speelfilm Werther zendt Arte een herhaling uit van een aflevering uit een reeks oer grote dramatici, en één daarvan was gewijd aan Goethe, een dag eerder voorafgegaan door zijn vriend en tegelijkertijd — en soms zelfs in eerste instantie — concurrent Schiller. De uitzending is zondag 14 september, 's ochtends tussen 11:05 uur en 12:00 uur.
___________
Afbeeldingen
1. Johann Wolfgang von Goethe. Fragment van een schilderij uit 1786 door Johann Heinrich Wilhelm Tischbein (1751-1829): Goethe in der Campagna.
2. Voorzijde van de reprografische herdruk — ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de uitgeverij in 1992 — van het eerste Reclam-boekje uit 1867.
3. Voorzijde van Band 2 — Dramen — van het zes- of inmiddels zelfs zevendelige Goethe-Handbuch van uitgeverij J.B. Metzler, Stuttgart. De zeer voordelige, fraai verzorgde goedkope editie is nog steeds verkrijgbaar en wordt met extra delen, zoals Goethe en de Muziek, aangevuld.

Fascinerende handschriften
Zondagochtend jongstleden was een oude vriend van me — een antiquaar die in barre weersomstandigheden onderweg was naar een boekenmarkt — zo royaal, mij tussen veel meer andere, een boek te schenken met facsimile's van dichterhandschriften uit de Duitse literatuur, van Martin Luther (1483-1546), via Ludwig Uhland (1787-1862), tot en met Rainer Maria Rilke (1874-1926). Aangename bijkomstigheid daarvan is dat een lezeres in Wenen van mijn Duitse cultuurwebsite Kulturtempel enkele uren na publicatie van de facsimile van een Rilke-gedicht reeds liet weten, daar zeer gelukkig mee te zijn. Op mijn Nederlandse literatuursite Tempel der Letteren heb ik heden een gedicht van Novalis in die vorm gepubliceerd.


Johann Wolfgang von Goethe
Twee van de ruim veertig gedichten — die in het bewuste boek op diezelfde manier zijn opgenomen — stammen van de grote Vorst der Duitse dichters: Herr Geheimrat Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), die niet alleen ongekende vaardigheden met de literaire schrijverspen aan de dag heeft gelegd, doch evenzeer als filosoof en tekenaar, als jurist, politicus en minister. En in al die functies heeft hij heel wat letters, krullen, strepen en andere ornamenten aan het papier toevertrouwd. Zijn jeugdwerk dat in zes relatief dikke delen is verschenen, bestrijkt de periode tot 1775. Menig ander auteur begint tegen de tijd dat ze zesentwintig jaar zijn, iets van blijvende waarde te produceren, Goethe had toen reeds een enorm oeuvre uit zijn ganzenveer laten vloeien.


De verantwoordelijke redactie heeft zes van al die opgenomen gedichten achterin het boek tevens in een Fraktur-versie opgenomen met het oog op de eventueel moelijke leesbaarheid. Men moet daarbij bedenken dat de tweede druk van het bewuste boek in 1942 ten huize van Inse-Verlag te Leipzig is verschenen en boeken, alsmede tal van andere geschriften in Fraktur, toen nog aan de orde van de dag waren. Bij een herdruk nu zouden veel meer van die, zo niet alle opgenomen poëzie in het oorspronkelijke handschrift met een versie in een hedendaagse drukletter moeten worden aangevuld.
Wij doen het hier voor u wel met het bovenstaande gedicht:

SELIGE SEHNSUCHT

Sagt es niemand, nur den Weisen,
Weil die Menge gleich verhöhnet:
Das Lebendge will ich preisen,
Das nach Flammentod sich sehnet.

In der Liebesnächte Kühlung,
Die dich zeugte, wo du zeugtest,
Überfällt dich fremde Fühlung,
Wenn die stille Kerze leuchtet.

Nicht mehr bleibest du umfangen
In der Finsternis Beschattung,
Und dich reißet neu Verlangen
Auf zu höherer Begattung.

Keine Ferne macht dich schwierig,
Kommst geflogen und gebannt,
Und zuletzt, des Lichts begierig,
Bist du, Schmetterling, verbrannt.

Und so lang du das nicht hast,
dieses Stirb und werde!
Bist du nur ein trüber Gast
Auf der dunklen Erde.

31 juli 1814
____________
Afbeeldingen
1. Titel van het boek in kwestie van Insel-Verlag te Leipzig, tweede druk, 1942.
2. Facsimile van het Goethe-handschrift met het gedicht Selige Sehnsucht.
3. Johann Wolfgang von Goethe; ets uit 1791 van Johann Heinrich Lips (1758-1817).

Antiquariaat Oblomov met Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten— zaterdagavond Nederland 1

Herhaling uit 2005
Op zaterdag 2 augustus zendt de Vara via Nederland 1, tussen 20:25 uur en 22:10 uur een herhaling uit van de vierde theatervoorstelling van het duo Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten: Antiquariaat Oblomov. De programmagidsen vermelden dat het om een herhaling uit 2005 (tweede kerstdag) gaat, en daarmee ziet men maar weer eens hoezeer het begrip tijd aan subjectiviteit is gebonden: voor mijn gevoel is het wel tien jaar geleden dat ik die voorstelling heb gezien. Ik herinner me echter dat mijn aandacht na ongeveer tweederde van het gebeuren totaal verslapte. De vaart was eruit, zeg maar. Voorts is me van de handeling totaal niets bijgebleven. Of dat positief dan wel negatief is, hangt van zoveel factoren af, dat ik dat alleen zou kunnen beoordelen als ik tenminste weer tevoorschijn kon halen wat er toen op het toneel is gebeurd. Wellicht dat het allemaal weer terugkomt als ik de eerste twee minuten opnieuw heb gezien.
"Kijken dus", hoor je in zo'n situatie — tegenwoordig kennelijk, en desnoods alleen tegen jezelf — te zeggen.
____________
Afbeeldingen
1. Erik van Muiswinkel. (Website Van Muiswinkel/Van Vleuten.)
2. Diederik van Vleuten. (Website Van Muiswinkel/Van Vleuten.)